ETS2 zorgt vanaf 2028 voor hogere kosten voor aardgas, benzine en diesel. Huishoudens gaan dit merken in hun energierekening, met verschillen per situatie en verbruik.
Het nieuwe Europese emissiehandelssysteem EU ETS2 wordt vanaf 2028 merkbaar in de energierekening van Nederlandse huishoudens. Vooral huishoudens die aardgas gebruiken voor verwarming én daarnaast rijden op benzine of diesel krijgen te maken met hogere kosten. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving kunnen de extra lasten in 2030 oplopen tot ongeveer 10 tot 70 euro per maand.
ETS2 is het nieuwe Europese emissiehandelssysteem voor fossiele brandstoffen in onder andere de gebouwde omgeving en het wegvervoer. Energieleveranciers en brandstofleveranciers moeten emissierechten aanschaffen voor de CO₂-uitstoot van aardgas, benzine en diesel die zij leveren. Deze kosten worden naar verwachting doorberekend aan huishoudens.
Voor de warmtetransitie is vooral de invloed op aardgas relevant. Huishoudens met een cv-ketel krijgen via hun gasverbruik te maken met de ETS2-kosten. Huishoudens met een volledig elektrische warmtepomp betalen volgens het PBL geen extra ETS2-kosten voor verwarming. Bij hybride warmtepompen hangt dit af van het resterende gasverbruik.
De financiële impact verschilt sterk per situatie. Een bewoner van een klein appartement met cv-ketel en een benzineauto die 6.000 kilometer per jaar rijdt, betaalt in 2030 naar verwachting ongeveer 10 tot 20 euro per maand extra. Huishoudens in een grote vrijstaande woning die 20.000 kilometer per jaar rijden, komen eerder uit op 30 tot 70 euro per maand extra.
Hierdoor treft ETS2 vooral huishoudens met een hoog verbruik van fossiele energie. Dat zijn niet per se de huishoudens met de meeste mogelijkheden om te verduurzamen. Slecht geïsoleerde woningen, beperkte financiële ruimte of afhankelijkheid van een verhuurder kunnen de overstap naar isolatie, een warmtepomp of elektrisch rijden vertragen.
Door ETS2 stijgt de prijs van aardgas ten opzichte van elektriciteit. Dat verbetert mogelijk de businesscase voor elektrische verwarming, vooral in goed geïsoleerde woningen en bij huishoudens die hun gasverbruik sterk kunnen verminderen. Voor installateurs en energieadviseurs wordt het daardoor belangrijker om ETS2 mee te nemen in berekeningen rond de overstap naar een warmtepomp.
Tegelijkertijd betekent dit niet dat een warmtepomp in alle situaties direct de beste keuze is. De investering blijft afhankelijk van woningtype, isolatiegraad, afgiftesysteem, elektriciteitsprijs, subsidies en netaansluiting. In woningen die nog niet geschikt zijn voor lagetemperatuurverwarming is eerst isolatie vaak noodzakelijk.
Het PBL waarschuwt dat ETS2 het risico op energie- en mobiliteitsarmoede kan vergroten. Niet alle huishoudens kunnen hun woning of vervoer snel verduurzamen. Huurders zijn bovendien afhankelijk van keuzes van verhuurders. Daardoor kunnen kwetsbare groepen langer afhankelijk blijven van aardgas, benzine en diesel.
De Europese Unie heeft hiervoor het Sociaal Klimaatfonds opgezet. Dit fonds moet kwetsbare huishoudens en kleine bedrijven ondersteunen bij energiebesparing, schonere verwarming en emissievrije mobiliteit. De nationale invulling bepaalt mede of ETS2 de warmtetransitie versnelt zonder het draagvlak te ondermijnen.
Volgens het PBL is voorspelbaarheid van de CO₂-prijs cruciaal. Een te lage prijs geeft onvoldoende prikkel om te verduurzamen, terwijl een te hoge prijs kwetsbare groepen kan belasten. Daarom wordt gedacht aan een prijsontwikkeling met een onder- en bovengrens om meer zekerheid te bieden aan huishoudens en investeerders.
Voor de warmtesector maakt ETS2 de richting duidelijker: verwarmen met aardgas wordt duurder, terwijl elektrische alternatieven relatief aantrekkelijker worden. Zonder aanvullend beleid, financiering en ondersteuning voor kwetsbare huishoudens kan die prijsprikkel echter ook nadelige effecten hebben. De komende jaren draait het daarom niet alleen om de hoogte van de CO₂-prijs, maar vooral om de manier waarop de opbrengsten worden teruggegeven aan huishoudens met beperkte handelingsmogelijkheden.