Veel zzp'ers gaan ervan uit dat werkgeversaansprakelijkheid alleen geldt voor organisaties met personeel in loondienst. Maar wat als je als zelfstandig ondernemer iemand meeneemt naar een klus en er gebeurt een ernstig ongeval? Kun je dan toch als werkgever worden aangemerkt?
Een recente uitspraak van het Gerechtshof Den Haag laat zien dat die kans groter is dan veel ondernemers denken. Het hof oordeelde dat een zelfstandig ondernemer aansprakelijk was voor de gevolgen van een ernstig arbeidsongeval, ondanks zijn stelling dat geen sprake was van een werkgeversrelatie. Het eerdere vonnis van de kantonrechter bleef in stand.
In augustus 2021 voerde een zelfstandig ondernemer met een eenmanszaak schilderwerkzaamheden uit aan een woning in Den Haag. Voor deze klus had hij een andere man meegenomen om werkzaamheden uit te voeren aan een daklijst.
Het werk moest worden uitgevoerd vanaf een balkon op de tweede verdieping. Op het balkon stond een schilderstrap die boven het balkonhek uitstak. Tijdens de werkzaamheden viel de man over het balkonhek naar beneden.
De gevolgen waren ernstig. Het slachtoffer liep onder meer drie gebroken rugwervels, een schedelbasisfractuur, hersenbloedingen, knieletsel en blijvende schade aan zijn gezichtsvermogen op. Hij lag vijf weken in coma en moest vervolgens langdurig revalideren.
De Nederlandse Arbeidsinspectie stelde een onderzoek in naar de omstandigheden van het ongeval. Dit leidde tot een strafrechtelijke vervolging van de ondernemer wegens overtredingen van de arbeidsomstandighedenwetgeving. Daarnaast stelde het slachtoffer hem civielrechtelijk aansprakelijk voor de geleden en nog te lijden schade.
Op het eerste gezicht lijkt dit een zaak over werken op hoogte. Toch draaide de discussie uiteindelijk om een andere vraag:
Was deze zelfstandig ondernemer juridisch gezien werkgever van de persoon die hij had meegenomen naar de klus?
De ondernemer stelde dat hiervan geen sprake was. Volgens hem bestond geen arbeidsovereenkomst en kon hij daarom ook niet als werkgever aansprakelijk worden gehouden. Daarnaast voerde hij aan dat het slachtoffer zelf verantwoordelijk was voor zijn handelen en bewust roekeloos had gehandeld.
Het Gerechtshof Den Haag ging niet mee in die redenering. Het hof oordeelde dat sprake was van een arbeidsovereenkomst. Daarmee rustte op de ondernemer dezelfde zorgplicht die ook op iedere andere werkgever rust. Daarnaast stelde het hof vast dat onvoldoende veiligheidsmaatregelen waren getroffen en dat geen sprake was van bewuste roekeloosheid van het slachtoffer. Het gevolg was dat de aansprakelijkheid van de ondernemer overeind bleef en het eerdere vonnis van de kantonrechter werd bekrachtigd.
Deze uitspraak laat zien dat rechters niet alleen kijken naar contracten of functietitels. De feitelijke situatie op de werkplek is minstens zo belangrijk.
Vragen die daarbij een rol spelen zijn bijvoorbeeld:
Wanneer die verantwoordelijkheid in de praktijk bij één persoon ligt, kan ook sprake zijn van werkgeverschap, zelfs wanneer er geen traditionele werkgever-werknemerrelatie lijkt te bestaan.
Voor veiligheidskundigen, arboprofessionals en ondernemers bevat deze uitspraak een belangrijke les.De vraag is niet alleen:
"Heeft iemand een arbeidscontract?"
Maar vooral:
"Wie was verantwoordelijk voor het veilig organiseren van het werk?"
Wie werkzaamheden laat uitvoeren, instructies geeft en invloed heeft op de arbeidsomstandigheden, kan ook verantwoordelijk worden gehouden wanneer een ernstig ongeval plaatsvindt.